SPOTKANIE POŚWIĘCONE ABRAHAMOWI LEWINOWI

„Przelewają naszą krew bez ustanku, niby wodę”

Spotkanie odbyło się w ramach cyklu „Czwartki na Tłomackiem”. Poprowadził je dr Piotr Paziński. O Abrahamie Lewinie rozmawiali: dr Katarzyna Person, prof. Paweł Śpiewak, kurator wystawy stałej „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu”. Fragmenty „Dziennika” Abrahama Lewina przeczytał Janusz Chabior.

Boże, dlaczego tak się z nami stało? I dlaczego cały świat jest głuchy na nasze wołanie? — te dramatyczne słowa zapisał Abraham Lewin w poniedziałek, 21 września 1942 r., w święto Jom Kipur. Odczytane przez Janusza Chabiora, zainaugurowały spotkanie, które odbyło się w historycznej przestrzeni Żydowskiego Instytutu Historycznego przy ul. Tłomackie 3/5 — miejscu, gdzie spotykała się konspiracyjna grupa Oneg Szabat, do której należał także autor Dziennika.

Dziennik Abrahama Lewina to jeden z najważniejszych dokumentów osobistych z getta warszawskiego. Obejmuje okres 10 miesięcy — od 26 marca 1942 r. do 16 stycznia 1943 r. Dzieli się na dwie części – pierwsza została napisana w jidysz i jest opisem życia warszawskiego getta z okresu poprzedzającego wielką akcję wysiedleńczą, a także sprawozdaniem z docierających do getta wiadomości na temat losu Żydów w innych miastach. Druga część Dziennika – napisana w języku hebrajskim – poświęcona jest akcji deportacyjnej z lata 1942 r. i życiu w getcie szczątkowym. [za: Katarzyna Person, Abraham Lewin, Warszawa 2016]

Abraham Lewin, Dziennik, Wydawnictwo ŻIH

Pierwsza strona „Dziennika” / Źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna

Abraham Lewin

Dr Katarzyna Person przedstawiła krótko biografię Lewina, jego wkład w prace grupy Oneg Szabat, a także losy Dziennika od wydobycia wraz z Archiwum Ringelbluma do dnia dzisiejszego.

Ten tekst jest wydobyty razem z Archiwum Ringelbluma. Część została wysłana przez Hersza Wassera do Stanów Zjednoczonych – do YIVO Institute for Jewish Research w Nowym Jorku, kilka stron zaginęło. Został wydany w latach 50-tych w ocenzurowanej wersji, potem pojawiły się przekłady po angielsku i hebrajsku Nasze wydanie polskie jest pierwszym pełnym wydaniem. Przy tłumaczeniu części pierwszej wykorzystano przekład Adama Rutkowskiego uzupełniony przez Magdalenę Siek. Przekład drugiej części oparto na tłumaczeniu Adama Rutkowskiego uzupełnionym przez Gennady’ego Kulikova.

Profesor Paweł Śpiewak: Język Lewina jest bardzo czysty, on nie nasyca go własnymi emocjami. Lewin bardzo dużo wie, co się dzieje w całej Polsce. Opisuje proces stopniowego zanikania getta – przez głód, choroby, terror, wywózki. Robi to ze świadomością, że to jest koniec społeczności żydowskiej. Mniejszą rolę odgrywa jego osobiste życie. Lewin wraca w Dzienniku do tych samych wydarzeń, jeśli dowiedział się, jak nazywała się zamordowana osoba, ile miała lat. Ma poczucie odpowiedzialności za każdą osobę. Ta staranność, rzetelność opisu jest jedną z cech tego dokumentupodkreślił prof. Śpiewak.