Nowe dokumenty na wystawie stałej

Od kwietnia 2018 r. na wystawie stałej „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu” można oglądać nowe dokumenty Podziemnego Archiwum Getta Warszawy.

Wedle zaleceń konserwatorskich papierowe dokumenty eksponowane w gablotach muszą być okresowo wymieniane w celu zapewnienia im odpowiedniej ochrony. Dzięki temu możemy zaprezentować Państwu nowe materiały z Archiwum Ringelbluma. Wśród nich utwory literackie, w tym bardzo osobisty poemat Icchaka Kacenelsona Dzień mojego wielkiego nieszczęścia napisany po utracie żony Chany i dwóch młodszych synów Ben-Cyjona i Beniamina w czasie wielkiej akcji likwidacyjnej latem 1942 r.

Przybiegam w pośpiechu do czterech ścian nędzy

Spowitych przez mrok, i wnet łamią się ręce –

O, Chano! Synowie… Nikogo tu nie ma!

Fragment poematu Icchaka Kecenelsona „Dzień mojego wielkiego nieszczęścia” / źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna

Fragment kazania Kalmana Szapiry prezentowany na wystawie/źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna

Prezentujemy także jedno z najważniejszych pism religijnych z Archiwum Ringelbluma — stronę z kazań Kalonimusa Kalmana Szapiry, który był wybitnym znawcą i komentatorem Tory, pochodzącym ze słynnych rodów chasydzkich rabinem Piaseczna, ostatnim rabinem getta warszawskiego.

Pisał: Przeżywamy teraz bardzo gorzkie i przykre doświadczenia […], które trwają już tak długo. Nawet ktoś, kto poprzednio umacniał siebie i innych Żydów, teraz jest zbyt wyczerpany, aby znaleźć wewnętrzną siłę; jest zmęczony szukaniem pocieszenia.

Część pozostawionych przez niego pism komentuje zastaną rzeczywistość i pochyla się nad problemami społeczności religijnej. Jedyne dokumenty pochodzące ściśle z lat przebywania w getcie, to jego kazania. Są świadectwem duchowego życia w getcie i zachodzących w nim przemian, a także jednym z ostatnich świadectw kultury chasydzkiej rozwijającej się na ziemiach polskich.

W lipcu 1942 r. wywieziono do Treblinki córkę Kalonimusa Kalmana Szapiry, on sam po zakończeniu tzw. wielkiej akcji został zatrudniony w szopie zwanym „warsztatem Admorów”. Wiosną 1943 r. został wywieziony do obozu pracy, prawdopodobnie w Trawnikach. Choć proponowano mu ucieczkę, odmówił, nie chcąc opuszczać swych towarzyszy. Zginął na początku listopada 1943 r., najprawdopodobniej podczas akcji „Erntefest”.

Wśród dokumentów, które udostępniliśmy, znalazły się również: strona z pierwszego numeru biuletynu prasowego Oneg Szabat – „Mittejlungen” („Wiadomości”) zawierającego informacje o aktach terroru wobec Żydów z dnia 3 kwietnia 1942 r., strona z dziennika Menachema Kohna z okresu wielkiej akcji likwidacyjnej w lecie 1942 r., fragment relacji Dawida Nowodworskiego o obozie zagłady w Treblince złożonej 28 sierpnia 1942 r., czy odpis kartki pocztowej wyrzuconej z pociągu jadącego do Auschwitz i przekazanej rodzinie w getcie warszawskim.

List do kierownika szopu Aleksandra Landaua/ źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna

Fragment testamentu Racheli Auerbach/ źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna

To również niezwykła okazja zapoznania się ze wstrząsającym testamentem Racheli Auerbach spisanym w dniu 26 lipca 1942 r., w piątym dniu tzw. wielkiej akcji likwidacyjnej.

Utwory literackie, których fragmenty prezentujemy na wystawie, zostały zawarte w 26. tomie pełnej edycji Archiwum Ringelbluma, natomiast kazania Kalonimusa Kalmana Szapiry w 25. tomie.

Zapraszamy!