SPOTKANIE POŚWIĘCONE CHASKIELOWI WILCZYŃSKIEMU

„Wilczyński – nieznany współpracownik Ringelbluma, nieznany historyk Żydów Warszawy i Księstwa Warszawskiego”

Seminarium Varsavianistyczne poprowadzone przez dr Eleonorę Bergman.

Chaskiel (Jecheskiel, Haskiel, Henryk) Wilczyński (1892–1943), inżynier mechanik, bundowiec, dziennikarz, historyk — należy do najmniej znanych współpracowników Oneg Szabat. Jego dorobek przedwojenny z dziedziny krytyki literackiej uległ zapomnieniu, a prace na temat historii Żydów polskich w pierwszej połowie XIX wieku, zamieszczone w 30. tomie pełnej edycji Archiwum Ringelbluma, nie były nigdy publikowane. Wilczyński pokazał w nich, jak bardzo Żydom zależało na normalnym życiu w Polsce, bez wyrzekania się własnego języka, kultury i świadomości, i jak bardzo im to utrudniano. Dokumentował walkę Żydów o prawa obywatelskie, o prawo do uprawiania wolnych zawodów, o możliwość służby w wojsku i możliwość pracy na roli. Wartość jego prac podnoszą także źródła, z których korzystał; część z nich uległa zniszczeniu w czasie II wojny światowej.

Dla Oneg Szabat Wilczyński prowadził wywiady i kopiował dokumenty. W getcie warszawskim w ciągu niemal całego roku 1941 był administratorem domu przy ulicy Ogrodowej 43. Związane z tym unikalne dokumenty, ilustrujące los ludzi poddanych niemieckiej machinie biurokratycznej w trakcie przesiedleń do getta i redukcji granic getta to materiał dotąd zupełnie nie wykorzystywany w badaniach. Jego prace na temat najważniejszych zjawisk w historii Żydów Księstwa Warszawskiego, w tym dzieje początków warszawskiego dozoru bóżniczego, zostały opublikowane po raz pierwszy w ramach naszej serii w tomie 30., który ukazał się w styczniu 2018 r.

Chaskiel Wilczyński