Jakub Zylberberg

Filozof, pedagog i nauczyciel związany z lewicą. Do Archiwum przekazywał teksty o szkolnictwie pisane przez różnych autorów. Największym jego autorskim wkładem w zbiory Archiwum było napisane w jidysz wnikliwe studium o wojennych losach nauczycieli i młodzieży z żydowskich szkół w Warszawie. Nie wiadomo, jak i kiedy zginął.

Jakub (Jankiel) Zylberberg urodził się ok. 1904 r. Przed wojną był nauczycielem w szkole powszechnej, działał w zrzeszeniu zawodowym nauczycieli. Związany z syjonistyczną partią pracy Hitachdut (hebr. związek), był zwolennikiem idei budowy życia żydowskiego w Palestynie, którego podstawą miało być wykształcenie, szczególnie zawodowe, zdobyte w diasporze.

W Archiwum zachował się jego formularz osobowy. Wiemy, że mieszkał przy ul. Nowolipie 21 m. 5, miał 35 lat (w 1940-1941 r.), był żonaty. Pracował jako nauczyciel w szkole powszechnej nr 138, działał również w zrzeszeniu zawodowym nauczycieli. Od 10 grudnia 1939 r. pracował ochotniczo w sekcji odzieżowej Centosu. W trakcie akcji wysiedleńczej latem 1942 roku pracował przy specjalnej akcji dożywiania.

po prawej: Jakub Zylberberg, opracowanie „Szkolnictwo” / Archiwum Ringelbluma

Odwołując się do doświadczenia Zylberberga w pracy na rzecz dzieci przed wojną i zaangażowania w kwestię odbudowy szkół w getcie, w Oneg Szabat powierzono mu sprawy szkolnictwa. Zylberberg przekazywał do Archiwum teksty o szkolnictwie pisane przez różnych autorów. Według notatki Hersza Wassera, to on przekazał do „Oneg Szabat” opracowanie „Szkolnictwo” nieznanego autora, spisane ręką Stanisława Różyckiego, a także prace Mariana Małowista o młodzieży polskiej i żydowskiej przed wojną i podczas okupacji.

Największym autorskim wkładem Zylberberga w zbiory Archiwum było napisane w jidysz wnikliwe studium „Środowisko nauczycielskie i młodzież szkolna z publicznego szkolnictwa powszechnego dla żydowskich dzieci w Warszawie (szabasówki) podczas wojny”. Pisał w nim: Jako członek grupy nauczycieli, która służy jako przedmiot tych badań i opracowań, brałem udział w wielu przedsięwzięciach i aktywnie uczestniczyłem zarówno w sprawach organizacyjnych, jak i ideologicznych. Pomimo to próbuję postawić sobie za cel zdiagnozowanie działalności i pracy żydowskiego nauczyciela szkoły publicznej w sposób jak najbliższy prawdy. (…) Podczas pisania tej pracy przyjmę postawę bardziej kronikarza niż historyka. [1]

W księdze kasowej Oneg Szabat jego nazwisko pojawiło się 11 razy, po raz 29 lipca 1942 r. Nie wiadomo, jak i kiedy zginął.

Ankieta personalna wypełniona przez Jakuba Zylberberga/ Archiwum Ringelbluma
Przypisy:
[1] Archiwum Ringelbluma, Getto warszawskie, cz. I, t. 33, red. Tadeusz Epsztein, Katarzyna Person, WUW, Warszawa 2016, s. 132.